بود و به روى بنا نبود . و در خبرست كه - از آن موضع ، از بالا تا عرش و از نشيب تا ثرى قبلهء خلق عالم است . و نيز اجماع است كه اگر آن سنگ كه بناء كعبه است مثلا برگيرند ، قبله باطل نشود و اگر از آن سنگ جايى ديگر خانه سازند كعبه نگردد . فصل - بدان كه روى به قبله آوردن شرط درستى نماز است ، و بگذاشتن قبله اندر نماز روا نيست مگر در دو حالت يكى در نماز شدت خوف ، بهر جهت كه روى كند روا بود چون استقبال قبله متعذر و ناممكن بود . ديگر مسافر در نماز تطوع ، به آن جهت كه راه وى بود روى كند روا بود ، و بيرون ازين دو حالت روا نيست اندر هيچ نماز قبله بگذاشت . و شافعى را دو قول است : - يكى اصابت عين قبله فرض است ، يا اصابت جهت و اصابت جهت ظاهرترست و درست تر ، كه در آن مشقت و حرج نيست . و بناء دين حنيفى جز بر آسانى و فراخى نيست ، و هو المشار اليه بقوله تعالى وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ و يقول النبى « بعثت بالحنيفية السهلة السمحة » . چون اين قاعده متمهّد گشت ناچارست هر مسلمانى را كه نماز كند شناختن دلائل قبله و راه بردن به آن ، و دلائل آن يكى حدود مشارق و مغارب است ، و چندانك لايق اين موضع است بيان آن رفت . دليل ديگر معرفت قطب شمالى است در ميان فرقدين وجدى ، هر كه خواهد تا قبله بداند اين قطب پس گوش راست خود كند ، و گفته‌اند بر كران گوش كند ، چنانك فرقدين و جدى گرد گوش وى همى گردد . و اين خصوص اهل مشرق راست . عراقين و حلوان و همدان و دينور و رى و قزوين و ديلم و طبرستان و گرگان و بلاد خراسان تا بنهر شاش . و اهل شام اين قطب پس گوش چپ گذارند تا رويشان به قبله باشد . دليل سيم نسرين است - نسر طائر بسوى جنوب ، و نسر واقع بسوى شمال ، چون هر دو برابر يكديگر رسند در ميان آسمان ، نسر واقع بر دست راست كنى و نسر طائر بر دست چپ ، رويت به قبله باشد . سفيان ثورى گفت - « اذا تحلّق النسران فبينهما قبلة » عبد اللَّه مبارك گفت قبلهء اهل خراسان ميان دو نسر است يعنى بوقت تحلق ،